สวรรค์แค่เอื้อมอยู่ใกล้ หากรู้จักทำให้เป็น..ที่ผมบอกอย่างนี้ไม่ได้เป็นการฝึกสมาธิ แต่เป็นการจัดสวนแต่งสวนในบ้านที่เราเองสามารถตกแต่งสวนในสไตล์ต่างๆ ได้ ไม่ว่าจะเป็นบาหลี ญี่ปุ่น หรือแบบตามใจฉัน เชื่อหรือไม่ว่า ไม่เพียงเพิ่มความสวยงาม ให้กับที่พักอาศัย ยังส่งผลให้คนอยู่อาศัย มีสุขภาพกายและใจที่ดี นักตกแต่งสวนถึงกับออกปากว่า ตั้งแต่กระแสสปาได้รับความนิยม มีส่วนทำให้วงการตกแต่งสวนคึกคักขึ้น การที่ผู้คนใช้เวลาในวันหยุด ไปพักผ่อนตามแหล่งธรรมชาติต่างๆ ได้พักตามรีสอร์ท ที่มีการตกแต่งสวน ไว้อย่างสวยงาม เป็นแรงจูงใจ ให้คนอยากหันมาตกแต่งสวนในบ้าน ให้มีบรรยากาศสวยงาม อย่างนั้นบ้าง
เมื่อก่อนคนจะจัดสวน ก็ต่อเมื่อปลูกบ้านเสร็จแล้ว มีพื้นที่เหลือๆ ก็ปลูกต้นไม้ไปก็แล้วกัน ปลูกให้ได้ร่มเงา หรือปลูกเฉพาะไม้ผลไว้กินเท่านั้น แต่ตอนนี้คนส่วนใหญ่ ก็คิดเรื่องการตกแต่งสวนไปพร้อมๆ กับการปลูกบ้าน ความนิยมในการจัดสวนในที่พักอาศัย ไม่ว่าผู้คนจะอยู่ในที่อยู่อาศัยขนาดไหน บ้านที่มีพื้นที่หลายไร่หรือห้องพักอาศัยไม่กี่ตารางเมตร ก็อยากมีพื้นที่ธรรมชาติเข้าไปแทรกซึมในชีวิตประจำวัน นอกจากตัวบ้านแล้ว ผู้คนก็อยากจะใช้สอยพื้นที่อื่นด้วย อาจมีบ่อน้ำไว้ดูปลา มีระเบียงไว้นั่งอ่านหนังสือเล่น นอนเล่น หรือกินเลี้ยงกับเพื่อนฝูงในวันหยุดบ้าง เปลี่ยนเป็นตรงอื่นบ้างที่ไม่ใช่ห้องกินข้าวหรือหน้าทีวี คนส่วนใหญ่มีเวลาพักผ่อนไม่มาก จึงอยากแสวงหาพื้นที่พักผ่อนไว้ใกล้ๆ ตัว
การตกแต่งสวนไม่ได้จำกัดเฉพาะพื้นที่พักอาศัยเท่านั้น ปัจจุบันพื้นที่เล็กๆ อย่างตรงริมระเบียงบนคอนโดหรืออพาร์ตเมนต์ ก็ได้รับความเอาใจใส่ตกแต่งให้สวยงามเป็นธรรมชาติ คนเราเดี๋ยวนี้เหมือนถูกจำกัดอยู่ในกรอบ และแทบจะตลอดเวลาที่เราจะต้องอยู่ในที่แคบๆ และแข็งๆ อย่างในรถ ในออฟฟิศ หรือแม้กระทั่งในบ้านก็ตาม คนส่วนใหญ่ถูกล้อมกรอบไว้ด้วยผนังคอนกรีตหรือเหล็ก ล้วนไร้ชีวิต สวนเล็กๆ หรือต้นไม้ 2 -3 กระถาง ทำให้โสตประสาทของคนเราได้สัมผัสในสิ่งที่แตกต่าง นุ่มนวล อ่อนโยน และที่สำคัญคือ มันมีชีวิต ต้นไม้หรือดอกไม้ ต่างมีรูปทรงที่แตกต่าง ตั้งแต่ลำต้นไปจนถึงปลายใบ บ้างก็เป็นช่อ เป็นชั้น บ้างมีใบเป็นริ้วๆ เวลาลมโชยผ่านมา มันก็สะบัดไหวๆ อย่างมีชีวิตชีวา แม้คนเราจะอยู่ในห้องในบ้านที่ตกแต่งไว้สวยแล้วก็จริง แต่อย่างไรรูปแบบ มันก็ตายตัว” อาทิตย์ ว่า รูปแบบที่ตายตัวก็มีผลล้อมกรอบความคิดไปด้วย เขาแนะให้ลองสังเกตตัวเองดูว่า คนเรามักจะเกิดไอเดียดีๆ เมื่อได้นั่งอยู่ในสถานที่ที่ผ่อนคลาย
นอกจากนี้การมีสวนหรือต้นไม้สองสามต้นอยู่ใกล้มือ มักทำให้กิจวัตรประจำวันของคนเราเปลี่ยนไปไม่จำเจ บางคนก็อยากมีกิจกรรมที่แตกต่างไปจากชีวิตประจำวันทั่วไป บ้างก็อยากเดินเท้าเปล่าบนสนามหญ้า ได้ตักน้ำรดต้นไม้ ได้จับกรรไกรตัดกิ่งไม้ ก็ให้ความรู้สึกที่แตกต่างไปจากการหมุนพวงมาลัยเพื่อขับรถ หรือเคาะคีย์บอร์ดพิมพ์งานบนแป้นคอมพิวเตอร์ เมื่อตกแต่งสวนได้สวยถูกใจแล้ว ไม่ว่าจะเป็นสไตล์ไหนก็ตาม ย่อมสร้างความเพลินตาให้เราได้มากน้อยต่างกัน สวนอาจเป็นสวรรค์แค่เอื้อมหรือเป็นสุสานต้นไม้ ก็ขึ้นกับเจ้าของสวน ซึ่งสวนไม่ได้มีไว้ดูอย่างเดียว แต่มีไว้ทำด้วย แม้ในขั้นตอนการออกแบบสวนอาจมีการจัดการเลือกสรรต้นไม้ที่ดูแลง่าย ไม่ใช้ต้นไม้ที่มีฤดูทิ้งใบอย่างพวกชมพูพันธุ์ทิพย์ ไม่ว่าไม้ใบหรือไม้ดอกก็ต้องได้รับการดูแล อยู่กับต้นไม้แล้วหน้าอ่อนลง เพราะมันมีกิจกรรม ได้ลงมือปลูกรอต้นไม้ออกดอก ทำให้ไม่คิดมากหรือเครียดเรื่องอื่นๆ
นอกจากนี้ใครจะรู้บ้างว่าธรรมชาติมีผลดีต่อสุขภาพ ผมเองมีประสบการณ์ตรงที่รู้สึกได้จากการจัดสวนหน้าบ้าน และการได้มองเห็น ได้สัมผัสธรรมชาติอย่างต้นไม้หรือดอกไม้ นอกจากจะสร้างความเบิกบานใจได้แล้ว ยังส่งผลต่อสุขภาพโดยตรงจริงๆ ที่ผ่านมามีนักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเรื่องนี้ และมีข้อมูลยืนยันชัดเจนถึงการใช้ธรรมชาติเยียวยาสุขภาพร่างกายของคน โดยงานที่เขาศึกษาได้รับการตีพิมพ์ลงในนิตยสารด้วย และก็ยังมีการทดลองในคนไข้ระยะพักฟื้นให้นั่งมองภาพธรรมชาติ ทำให้คนไข้ใช้ระยะเวลาพักฟื้นน้อยลง โดยเริ่มการใช้สภาพแวดล้อมในการบำบัด ที่มหาวิทยาลัยเท็กซัส เอแอนด์เอ็ม ยูนิเวอร์ซิตี้ ซึ่งทำให้เขาพบว่า ผู้ป่วยในระยะพักฟื้นจากการผ่าตัดถุงน้ำดีที่ปล่อยให้เขานั่งมองทิวทัศน์ต้นไม้ ปรากฏว่า ได้กลับบ้านเร็วกว่าผู้ป่วยทั่วไป มีอาการหงุดหงิดน้อยกว่า และมีความจำเป็นต้องใช้ยาแก้ปวดน้อยกว่าผู้ป่วยทั่วไปอีกด้วย การที่เขาให้คนไข้นั่งมองธรรมชาติ สามารถช่วยลดแรงดันโลหิตของคนไข้ขณะที่หัวใจบีบตัว โดยลดลงภายใน 5 นาทีหรือน้อยกว่านั้น รวมถึงคนที่มองภาพโปสเตอร์ธรรมชาติด้วย
การได้ชื่นชมธรรมชาติ ยังช่วยให้ร่างกายผ่อนคลายจากความเครียด โดยวัดจากอัตราการทำงานของคลื่นสมอง ความเกร็งของกล้ามเนื้อ การหายใจ และการเปลี่ยนแปลงทางสภาวะอารมณ์ ซึ่งทั้งหมดนี้อาจจะเชื่อมโยงกับระบบร่างกาย ทำให้กระบวนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันดีขึ้น ดังนั้นจึงสามารถช่วยให้คนพ้นจากโรคภัยและฟื้นฟูจากอาการป่วยไข้ได้ เห็นได้ชัดว่า จิตใจมีความสำคัญ ซึ่งมีความเป็นไปได้ที่มนุษย์เชื่อมโยงผ่านการวิวัฒนาการ มีปฏิกิริยากับสภาวะแวดล้อมในเชิงบวกอย่างเห็นได้ชัด เช่น การได้สัมผัสกับธรรมชาติหรือเสียงดนตรีในบางคีย์
เรื่องสำคัญต่อมาคือ ธรรมชาติสามารถสร้างความสงบ สร้างบรรยากาศสบายๆ ในสวน ส่วนใหญ่เจ้าของก็มักจะตกแต่งด้วยต้นไม้และดอกไม้ที่ตัวเองโปรดปราน ก็ยิ่งสร้างความผ่อนคลาย และมากกว่านั้นก็ทำให้เกิดความสงบได้ หลักการจัดสวนทั่วๆ ไป นอกจากการเลือกแยกหมวดหมู่ต้นไม้ตามความต้องการของแสงแดด และปริมาณน้ำแล้ว รูปร่างของใบ ใบยาวเรียวเหมือนหอก หรือใบกลมๆ นักจัดสวนจะจัดเป็นหมวดๆ เพื่อใช้ออกแบบตกแต่งสวน สวนสวยงามทั่วไป แม้จะมีพรรณไม้หลากหลาย แต่ก็ต้องมีความกลมกลืนไปในทิศทางเดียวกัน อาจจะมีการสร้างความโดดเด่นไว้ที่จุดใดจุดหนึ่ง ดอกไม้ก็เช่นกัน นักแต่งสวนจะจัดวางไว้พอสมควรทั้งปริมาณและสีสัน การได้สัมผัสธรรมชาติในสวน ทำให้อารมณ์ผ่อนคลายและสงบลงได้ เมื่อจิตใจผ่านความรู้สึกวุ่นวายมา อย่างสวนที่จัดขึ้นมา เพื่อให้ผู้ใช้ประโยชน์เกิดความสบายจากความสงบ อย่าง 'สวนเซน' จะเน้นองค์ประกอบเด่นๆ เพียง 1 หรือ 2 จุดเท่านั้น บางครั้งอาจจัดเป็นสวนหิน มีตะเกียงหินวางอยู่สักจุดหนึ่งของสวน จังหวะของต้นไม้ที่ต้องจัดวางให้เท่ากัน เช่นเดียวกับทางเดินในสวนเซน ก็ต้องจัดวางไว้เรียบๆ และสม่ำเสมอ เหมือนการทำสมาธิ นับลมหายใจ
สภาวะแวดล้อมเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่สามารถใช้บำบัดจิตคนได้ และเป็นเหตุผลของการใช้ธรรมชาติลดความเครียด เพราะมันมีพลังนำพาจิตใจเข้าไปใกล้เคียงกับสภาวะของการทำสมาธิ เมื่อคุณมองสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างจดจ่อ หรือน้อมตัวเพื่อสูดดมสิ่งนั้น มันจะปรับสภาพการทำงานของจิตใจของคุณ ภาวะนั้นคุณจะเริ่มหยุดคิด หยุดหมกมุ่น หยุดกังวลไปเองโดยธรรมชาติ เพราะความรู้สึกในการสัมผัส โสตประสาทก็ตื่นตัว จะทำให้คุณกลับมาสู่ปัจจุบันขณะ สิ่งนี้เองที่แสดงผลต่อการลดความเครียด ได้อย่างชะงัด นอกจากนี้การได้อยู่ในพื้นที่ธรรมชาติ ก็ได้รับผลดีอื่นๆ ตามมาด้วย ไม่ว่าร่างกายได้รับวิตามินดีจากแสงแดด แสงสว่างจะขจัดความหดหู่ที่เกิดขึ้น ขจัดความขุ่นมัวในจิตใจออกไปได้ และสวนก็ทำให้คนอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่จำเจ คนที่ติดอยู่กับอาการเรื้อรังบางอย่าง ธรรมชาติจะช่วยได้มาก
ผมขอเชิญชวนให้มาจัดสวนกันเถอะ ส่วนใหญ่นักตกแต่งสวนทั่วไปได้แนะนำวิธีง่ายๆ ในการจัดสวน แต่งสวนด้วยตัวเอง นอกจากเลือกพรรณไม้แยกหมวดหมู่ ไม้ในร่มหรือไม้กลางแจ้งแล้ว เจ้าของสวนต้องถามความต้องการตัวเองก่อนว่า จะใช้ประโยชน์ของสวนในเวลาไหนบ้าง อย่างบางคนเลิกงานและกลับถึงบ้านดึก ก็ปลูกต้นไม้ที่ออกดอกบานตอนกลางคืน ก่อนจะลงต้นไม้ในสวนให้ยึดคนอยู่อาศัยเป็นหลัก ถ้ามีคนเป็นภูมิแพ้ ก็อย่าฝืนปลูกดอกไม้ที่มีละออง หรือที่บ้านมีเด็กเล็กซนๆ ก็อย่าปลูกต้นลั่นทมเพราะยางมันเป็นพิษ เผลอกินก็ตาย ตกใส่ตาอาจบอดได้ นอกจากนี้ผมขอให้หลักการ 3 ด.เด็ก ภูมิปัญญาคนโบราณในการปลูกต้นไม้ในบ้าน นอกจากดูทิศดูทางเหมาะสมแล้ว ต้องมีทั้งไม้ดู ไม้ดม และไม้แดก ต้องครบทั้งสามอย่างหรือถ้าชอบอย่างใดอย่างหนึ่งก็เลือกให้เหมาะ
'ไม้ดู'พวกออกดอกสวยงามอย่างกล้วยไม้
'ไม้ดม' ก็เป็นพวกมีกลิ่นหอม อย่างดอกมะลิ ดอกพุด และสุดท้าย
'ไม้แดก' ก็ต้องกินได้ พวกผักสวนครัวต่างๆ ตะไคร้ กะเพรา เป็นต้น
สวนที่ดีไม่เคยแยกออกจากอาหาร ในบ้านก็ต้องมีต้นไม้ที่เก็บกินผลได้ เป็นยาได้อย่างว่านหางจระเข้ก็ต้องมีติดไว้ในบ้านเผื่อฉุกเฉิน น้ำร้อนลวก ก็ใช้รักษาได้ทัน การปลูกต้นไม้หรือการตั้งใจจะลุกขึ้นมาจัดสวน ก็สนุกตั้งแต่เริ่มคิดแล้ว คิดว่าจะหาต้นอะไรมาวางตรงไหนอย่างไร การดูแลรักษาก็ทำให้คนอยู่อาศัยมีกิจกรรมสนุกๆ ตลอดทั้งวัน ในวันหยุดนี้ลองออกไปหาต้นไม้มาปลูกเล่นสักต้นสองต้น ก็อาจจะทำให้รู้สึกชื่นใจได้ และที่ผ่านมาไม่นานนี้ ผมมีเพื่อนคนนหนึ่งเพิ่งหันมารักการปลูกต้นไม้ เหมือนการได้ช่วยดูแลคนป่วย เลี้ยงให้มันอยู่รอด พอมันดีขึ้นเติบโตก็ออกดอก ทำให้คนปลูกชื่นใจและผ่อนคลาย เมื่อมีสวนเราก็ต้องดูแลมัน เราเลี้ยงมันดีแค่ไหน มันก็สะท้อนกลับมาอย่างนั้น เราดูแลมัน มันก็ดูแลเรา ดูแลดีมันก็ออกดอกไม้สวย ก็เรานั่นแหละที่จะชื่นใจ
ผมขอให้ลองเริ่มจากหัดจัดสวนในพื้นที่เล็กๆ ก่อน บางคนอาจมีพื้นที่ว่างเล็กน้อยหลังบ้านหรือหน้าบ้าน หรือแม้กระทั่งริมระเบียงกะทัดรัดในคอนโดหรืออพาร์ตเมนต์ ก็สามารถมีสวนเล็กๆ ไว้ดูเล่นและดูแลได้ด้วย พื้นที่ประมาณ 2 x 3 เมตร ก็สามารถจัดสวนไว้ใช้ประโยชน์ได้ ถ้าจะจัดสวนริมระเบียงให้จัดเป็นสวนตั้งหรือสวนกระถาง ใช้ไม้ในกระถางเกือบทั้งหมด ถ้ามีพื้นที่มากสักหน่อย ก็อาจจะก่อกระบะขึ้นมาง่ายๆ สิ่งที่สำคัญคือ ระเบียงสามารถระบายน้ำได้ดี การเลือกต้นไม้สำหรับจัดบนระเบียง อาจมีข้อจำกัดเล็กน้อย ต้องคำนึงถึงแสงที่ต้นไม้อาจได้รับไม่เต็มที่ เพราะรูปทรงของต้นไม้ ต้องสามารถรับแรงลมได้ดี ไม่ต้านลม สำหรับระเบียงบนชั้น 4-5 ขึ้นไปจะต้องเลือกต้นไม้ที่มีลำต้นช่วงล่างค่อนข้างหนา ส่วนปลายให้เรียวขึ้นไป หรือมีความเบาเพื่อรับแรงลม ถ้าปลูกต้นไม้เป็นกอ ระหว่างลำต้นควรโปร่งให้ลมลอดผ่านได้ ถ้าอัดแน่นหรือลำต้นหนาทึบมากเกินไปก็ทำให้ต้านลม อาจล้มคว่ำสร้างความเสียหายได้
นอกจากนี้การเลือกต้นไม้ เพื่อลงกระถางก็ต้องอายุยืนและเติบโตช้า ถ้าอยู่ในกระถางมันจะอัดแน่นเป็นพุ่มสวย ถ้าใบมันแห้งไป ก็ตัดให้แตกหน่อใหม่ก็จะสวยสดได้ แต่ถ้ามันอัดแน่นมากเกินไป อาจแยกหรือเปลี่ยนกระถางให้มันงอกเป็นต้นใหญ่ขึ้นหากมีพื้นที่พอ ส่วนการจัดวางก็สามารถทำได้ง่ายๆ อาจมีการแบ่งพื้นที่ไว้สองส่วน ทั้งส่วนรับแดดและส่วนที่มีร่มเงาเพื่อจะได้ใช้ประโยชน์ไว้นั่งเล่น นั่งอ่านหนังสือได้ เริ่มต้นวางต้นไม้หลักอย่างเช่น ต้นจั๋ง เลือกต้นที่สูงราวเมตรครึ่ง จัดเข้ามุมใดมุมหนึ่งของระเบียง ส่วนต้นรองลงมาเป็นไม้จำพวกบอน พวกเฟิร์นต่างๆ อาจจะมีการวางหิน ตอไม้ งานปั้นแทรกระหว่างต้นไม้หรือใช้ปิดกระถางก็ได้ ส่วนด้านข้างอาจวางเก้าอี้ยาว ร่มผ้าดิบ และโรยพื้นด้วยหิน สำหรับส่วนที่เป็นผนังปูน อาจพาดด้วยไม้ระแนง เพื่อลดความแข็งของผนัง และอาจใช้แขวนพวกไม้กระถางเล็กๆ อย่างกล้วยไม้ก็ได้
เมื่อเริ่มต้นง่ายๆ แบบนี้อย่างนี้แล้ว ผมคิดว่าหลายๆ คนคงจะมีความรักในงานจัดสวน แต่งสวนขึ้นมาบ้างนะครับ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น